İşbu yazı hukuk büromuz tarafından hazırlanacak “Vergi İncelemesinden Davaya: Vergi Uyuşmazlıkları Rehberi” başlıklı yazı dizisinin ilk yazısı olup bu yazı dizisinde tarafımızca bir vergi incelemesinin başlangıcından, ceza ihbarnamesine, ödeme emrine ve dava süreçlerine kadar olan tüm aşamalar kronolojik olarak ele alınacaktır. Her yazımız yalnızca bilgi vermekle kalmayıp aynı zamanda bu süreçlerle karşılaşan Müvekkillerimizin hangi adımları atabileceğini de sade ve pratik bir şekilde açıklamayı amaçlamaktadır.
Bu ilk yazıda ise sürecin en başına, yani vergi incelemesinin ne olduğuna ve nasıl başladığına odaklanacağız.
Vergi İncelemesi Nedir?
Vergi incelemesi, mükelleflerin beyan ettikleri ve ödemeleri gereken vergilerin doğru olup olmadığını tespit etmek amacıyla yapılan resmi bir denetim sürecidir. Bu denetim sürecinde mükelleflerin defterleri, belgeleri ve envanteri üzerinde derinlemesine bir araştırma yapılmaktadır.
Bu inceleme sonucunda herhangi bir eksiklik veya hata tespit edilirse mükellef adına ek vergi ve vergi cezası doğabilecektir.
Vergi incelemesinin başlangıcı çoğu mükellef tarafından yeterince ciddiye alınmamaktadır ancak incelemenin ilk aşamasında yapılan hatalar, sürecin tamamını olumsuz etkileyebilecektir. Çünkü bu aşama yalnızca bir bilgi toplama süreci değil, aynı zamanda ileride oluşabilecek bir uyuşmazlığın temelinin atılmasıdır.
Vergi İncelemesi Neden Başlatılır?
Vergi incelemesi her zaman bir “suç şüphesi” anlamına gelmemekte olup bazen tamamen rastlantısal olarak veya rutin kontroller sonucunda da bir mükellef hakkında vergi incelemesi başlatılabilecektir. Ancak genellikle aşağıdaki durumlar incelemeye yol açabilecektir:
- Beyan edilen gelir ile gerçek durum arasında uyumsuzluk şüphesi
- Sektörel risk analizleri
- Banka hesaplarındaki yüksek tutarlı ve olağan dışı para hareketleri
- Karşıt incelemeler (başka bir mükellef üzerinden gelen tespitler)
- İhbar veya şikayetler
- Vergi idaresinin rutin denetimleri
Bu gibi durumlardan biri üzerine Vergi Denetim Kurulu tarafından vergi incelemesine başlanmasına karar verilirse öncelikle incelemenin şeklini, hangi dönemleri kapsayacağını, incelemenin gerekçesini ve kanuni bitirilme sürelerini içeren bir inceleme görev emri düzenlenerek bir müfettiş görevlendirilecektir. Mevzuat uyarınca yalnızca Vergi Müfettişleri, Vergi Müfettiş Yardımcıları, ilin en büyük mal memuru veya vergi dairesi müdürleri vergi incelemesi yapmaya yetkilidir. Bu nedenle bir vergi incelemesi esnasında vergi incelemesi yapanlardan, memuriyet sıfatlarını ve incelemeye yetkili olduklarını gösteren belgeyi göstermelerini istemeniz faydalı olacaktır.
Vergi İncelemesi Nasıl Başlar?
Vergi incelemesi başlarken idarenin ilk adımı mükellefe bir İncelemeye Başlama Bildirimi göndermek olmalıdır. Yani vergi incelemesine başlanıldığı hususunun mükellefe mutlaka bir İncelemeye Başlama Bildirimi ile bildirilmesi gerekmektedir. Bu bildirimin amacı hem mükellefin hakkında inceleme yapılacağına hem de yapılacak olan incelemenin kapsamına ilişkin bilgi sahibi olmasını sağlamaktır. Çünkü inceleme sırasında mükellefin konuya ilişkin çeşitli hak ve yükümlülükleri bulunmakta olup inceleme sürecinin taraflarca bahse konu hak ve yükümlülüklerinin bilincinde olarak yürütülmesi gerekmektedir. Ayrıca bir mükellef incelemeye alındığında, vergilendirmeye ilişkin iş ve işlemleri kontrol edileceğinden mükellefin konuya ilişkin hazırlık ve çalışma süresine sahip olması gerekmektedir. Tüm bu nedenlerle İncelemeye Başlama Bildirimi ile vergi incelemesine başlanılan tarihin mükellef tarafından açıkça bilinmesi ve mükellefin inceleme hakkında bilgilendirilmesi zorunludur.
İncelemeye başlama bildirimde inceleme yapılanın kimlik bilgileri, unvanı, adresi, incelemenin türü, incelemeye alınma gerekçesi, incelemenin konusu, inceleme dönemi, vergi türü, bildirimin düzenlenme tarihi ve vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların imzası ve mükelleflerin incelemeyle ilgili hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilerin yer alması şarttır. İncelemeye başlama bildiriminden sonra incelemenin ne kadar süreceği incelemenin şekline göre değişkenlik göstermekte olup tam inceleme yapılması halinde bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise üç ay içinde incelemelerin bitirilmesi gerekmektedir. Ancak bu sürelerde inceleme bitirilemezse tam ve sınırlı incelemelerde altı ayı, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise iki ayı geçmemek üzere ek süre talep edilebilecektir.
Ayrıca bu noktada vergi incelemesinin geriye dönük beş yıl içindeki herhangi bir vergi ya da vergi dönemi için yapılabileceğini önemle belirtmek isteriz.
Daha sonra mükelleften bir yazı ile inceleme için defterler, faturalar, sözleşmeler ve diğer belgeler istenir. İbraz için on beş günden az olmamak üzere süre tanınması zorunludur. İstenilen defter veya belgeleri belirtilen zamanda mazeretsiz olarak sunmamanız durumunda vergi inceleme elemanı, söz konusu durumu VUK m. 359 kapsamında “gizleme” fiili olarak değerlendirebilir ve hakkınızda Defter ve Belge İbraz Etmeme Suçu uyarınca suç duyurusunda bulunulabilecektir. Bu suçun yaptırımı 18 aydan 5 yıla kadar hapis cezasıdır.
Mükellefler Bu Aşamada Ne Yapmalı?
- İncelemeye Başlama Bildirimi’ni alındığı gün itibarıyla tarih atarak saklayın.
- Görevli elemandan kimlik ve görev emri belgesi isteyin.
- Bir vergi hukuku avukatıyla derhal irtibata geçin; sürecin ilk aşamasında alınan kararlar büyük ölçüde belirleyici olur.
- İstenen belgeleri eksiksiz ve süresi içinde hazırlayın; eksik ibraz suç sonucu doğurabilir.
- Yazılı beyanlarınızı tutarlı ve dikkatli biçimde hazırlayın.
- Pişmanlık ve ıslah hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağınızı uzmanınıza danışın.
Bu süreçte veya sürecin herhangi bir aşamasında vergi hukuku alanında uzman desteği almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Yazı dizimiz kapsamındaki sonraki yazımızda, vergi incelemesi sürecinde mükelleflerin hangi haklara sahip olduğu, hangi yükümlülükleri yerine getirmesi gerektiği ve inceleme sırasında nelere dikkat edilmesi gerektiği detaylı şekilde ele alınacaktır.
Odabaşı & Özşahin Avukatlık Bürosu
